01 chủ đề cốt lõi trong ngoại khoa cổ đại: cầm máu và khâu vết thương.
Đây là những kỹ thuật cực kỳ quan trọng trong Sushruta Samhita – bộ sách đầu tiên trong lịch sử y học mô tả khoa học cầm máu, khâu vết thương, sát trùng, và chăm sóc sau phẫu thuật một cách có hệ thống.
🩸 1. CÁCH CẦM MÁU (Stambhana Karma)
Sushruta chia chảy máu (Raktasrava) thành hai loại:
-
🩸 Chảy máu ngoài (Bahya Raktasrava) – từ vết thương, phẫu thuật.
-
🩸 Chảy máu trong (Antar Raktasrava) – do chấn thương nội tạng, gãy xương...
🧪 Kỹ thuật cầm máu gồm 4 cấp độ:
| 🧱 Cách |
📋 Mô tả chi tiết |
| 1. Sandhana (Ép) |
Ép chặt bằng bông, vải, hoặc lá cây để ngừng chảy máu. |
| 2. Skandana (Thuốc cầm máu) |
Dùng bột cỏ cú, nghệ, nhựa cây sala, ashoka, bột gỗ đàn hương rắc lên vết thương. |
| 3. Pachana (Đốt nhẹ) |
Hơ vết thương bằng than hồng, hoặc sắt nung đỏ để đông máu. |
| 4. Dahana (Nhiệt thiêu trực tiếp) |
Dùng que sắt nung đỏ chấm trực tiếp vào mạch máu – tương đương electrocautery ngày nay. |
📜 “When the blood is stubborn, burn it. When it’s noble, cool it.” – Sushruta
🪡 2. KHÂU VẾT THƯƠNG (Sutra Karma)
Sushruta là người đầu tiên mô tả kỹ thuật khâu vết thương bằng chỉ sinh học, và đưa ra quy trình rất chặt chẽ.
✂️ Quy trình khâu vết thương:
| 🔢 Bước |
🧾 Nội dung |
| 1. Làm sạch (Prakshalana) |
Rửa vết thương bằng nước sắc thảo dược (lá neem, cỏ vetiver, nghệ) |
| 2. Gây tê nhẹ |
Dùng bôi thuốc gây tê thảo dược như Datura, opium, cần sa hoặc dầu mù tạt |
| 3. Khâu (Sutra Vinyasa) |
Khâu vết thương bằng chỉ tự nhiên từ: • Gân động vật • Tơ tằm • Sợi cây bông |
| 4. Kiểu khâu |
Mô tả 3 kỹ thuật chính:🔹 Riju Granthi – Khâu thẳng, dùng cho vết cắt dài🔹 Vellita – Khâu cuộn lượn, dùng cho mô mềm🔹 Tiriyak – Khâu chéo, dùng cho vùng da căng như bụng hoặc trán |
| 5. Băng bó (Bandhana) |
Dùng băng thảo mộc, vải lanh sạch hoặc lá cây to |
| 6. Thuốc xoa ngoài (Lepana) |
Bôi mật ong, dầu neem, hoặc ghee kháng khuẩn để hỗ trợ liền mô |
🌿 Dược liệu hỗ trợ
| 🌿 Thảo dược |
💡 Công dụng |
| Haridra (nghệ) |
Kháng khuẩn, mau liền sẹo |
| Neem |
Sát trùng, chống viêm |
| Mật ong |
Kháng khuẩn tự nhiên, giữ ẩm |
| Guggulu |
Làm chắc mô, chống nhiễm trùng |
| Jatyadi Ghrita |
Hỗn hợp ghee + thảo mộc bôi ngoài cực mạnh |
🛠️ Dụng cụ khâu & cầm máu trong Sushruta Samhita
| 🔧 Tên Sanskrit |
🎯 Công dụng |
| Shastra |
Dao mổ |
| Salaka |
Dụng cụ nhọn để rạch |
| Shalaka Yantra |
Dụng cụ khâu, kim cong |
| Kshara |
Thuốc ăn mòn/cầm máu mạnh |
| Agnikarma Shalaka |
Que sắt nung đỏ để thiêu mạch máu |
⚖️ So sánh với phẫu thuật hiện đại
| 💉 Hiện đại |
🕉️ Tương ứng theo Sushruta |
| Chỉ phẫu thuật |
Sutra làm từ gân hoặc tơ tự nhiên |
| Dao mổ |
Shastra (dao đồng thau hoặc sắt) |
| Đốt điện |
Agnikarma – đốt bằng kim nung đỏ |
| Băng kháng khuẩn |
Băng vải + mật ong + nghệ |
✅ Tổng kết
Sushruta không chỉ biết mổ – mà còn biết làm lành.
Ông đã mô tả đầy đủ các cách cầm máu, khâu, chống nhiễm trùng, phục hồi mô tổn thương, đặt nền móng cho ngoại khoa, y học quân đội, và y học phục hồi chức năng ngày nay.
🎓 “Wounds heal by discipline, not just by thread.” – Sushruta
🧵🩸 [ ⚕️ Made by AI – Stitched in Time, Woven with Legacy ]
Nhận xét
Đăng nhận xét