🏆Giải nobel 1997 Stanley B. Prusiner 🇺🇸🦠Phát hiện prion – nguyên nhân gây bệnh Creutzfeldt-Jakob

🏆 Giải Nobel Sinh lý học & Y học 1997

Stanley B. Prusiner 🇺🇸 – Phát hiện Prion

🦠 Tác nhân gây bệnh Creutzfeldt–Jakob và các bệnh thoái hóa não chết người

---

🧬 1️⃣ Bối cảnh lịch sử

Trước năm 1980, khoa học tin rằng mọi bệnh truyền nhiễm đều do:

• Vi khuẩn 🦠

• Virus 🧫

• Nấm 🍄

• Ký sinh trùng 🪱

Không ai tin rằng một protein trần trụi, không có DNA/RNA lại có thể gây bệnh.

---

👨‍🔬 2️⃣ Stanley B. Prusiner là ai?

Thông tin	Chi tiết
Quốc tịch	🇺🇸 Mỹ
Sinh	1942
Nghề nghiệp	Bác sĩ thần kinh, giáo sư ĐH California
Thành tựu	Đề xuất khái niệm PRION (1982)

👉 Prion = Protein Infectious Only
(Protein lây nhiễm thuần túy)

---

🔬 3️⃣ Phát hiện gây sốc: Prion là gì?

Prusiner chứng minh rằng:

Prion là protein bị gấp sai cấu trúc,
nhưng có khả năng lây nhiễm & nhân bản
mà không cần vật chất di truyền.

So sánh:

Tác nhân	Có DNA/RNA?	Có tế bào?
Virus	✅	❌
Vi khuẩn	✅	✅
Prion	❌	❌

⚠️ Prion chỉ là protein → phá vỡ toàn bộ giáo điều sinh học cổ điển.

---

🧠 4️⃣ Cơ chế gây bệnh (đáng sợ nhất)

Prion hoạt động như:

"Khuôn gấp sai" (misfolding template)

Nó ép các protein bình thường xung quanh:

• từ dạng PrPᶜ (bình thường)

• chuyển thành PrPˢᶜ (bệnh lý)

→ tạo phản ứng dây chuyền
→ não bị đục lỗ như bọt biển 🧽

---

🧟 5️⃣ Các bệnh do prion gây ra

Bệnh	Đối tượng
CJD – Creutzfeldt-Jakob	Người
Kuru	Người (ăn não người chết)
BSE – Bò điên	Bò
Scrapie	Cừu
Fatal insomnia	Người

📌 Tất cả đều:

• Không thuốc chữa

• Tiến triển nhanh

• Chết chắc 100%

---

🧪 6️⃣ Vì sao phát hiện này bị phản đối dữ dội?

Khi Prusiner công bố năm 1982:

• Bị cười nhạo 🤡

• Bị từ chối đăng báo

• Bị gọi là "dị giáo sinh học"

Vì nó vi phạm 3 nguyên lý nền tảng:

1. Sự sống cần DNA/RNA

2. Sao chép cần gen

3. Protein không thể tự nhân

⏳ Phải mất 15 năm để thế giới chấp nhận.

---

🌍 7️⃣ Tác động khoa học toàn cầu

Khám phá prion giúp:

• Hiểu cơ chế Alzheimer, Parkinson 🧠

• Mở ra ngành Protein Misfolding Diseases

• Thay đổi hoàn toàn khái niệm "tác nhân gây bệnh"

👉 Đây là 1 trong những phát hiện phá vỡ nền tảng sinh học lớn nhất thế kỷ 20.

---

🏅 8️⃣ Vì sao xứng đáng Nobel?

Ủy ban Nobel kết luận:

"Prusiner đã phát hiện một nguyên lý sinh học hoàn toàn mới,
làm thay đổi cách con người hiểu về bệnh truyền nhiễm."

Không chỉ phát hiện một bệnh,
mà là một quy luật mới của tự nhiên.

---

⚠️ 9️⃣ Điểm rùng rợn nhất về prion

• Không bị tiêu diệt bởi:

  • Nhiệt 🔥

  • Tia X ☢️

  • Formol

  • Cồn

• Có thể tồn tại hàng năm trên dao mổ

• Chỉ phá hủy được bằng:

  • NaOH đặc

  • Nhiệt độ > 130°C trong autoclave

---

🧠 🔚 Kết luận triết học

Prion chứng minh:

Thông tin sinh học không chỉ nằm trong gen,
mà còn nằm trong hình dạng của protein.

Tức là:
👉 "Hình dạng cũng là thông tin."

Một trong những phát hiện đáng sợ – sâu sắc – và vĩ đại nhất của sinh học hiện đại.

---

🤖✨ M A D E B Y A I

Crafted with neurons, logic & a little scientific madness 🧠⚙️